Safra Kesesi Taşları ve İltihabı
Safra kesesi taşları çoğu zaman sessiz kalabilir; ancak yağlı yemek sonrası ağrı, bulantı, ateş, sarılık veya sırta vuran şiddetli ağrı geliştiğinde acil değerlendirme ve uygun tedavi planlaması gerekebilir.
Safra kesesi nedir?
Karaciğerin hemen altında yer alan, armut şeklinde küçük bir organdır. Görevi, karaciğerde üretilen safrayı depolayıp yemek sırasında ince bağırsağa salmaktır. Safra, yağların sindiriminde rol oynar.
Safra taşı nedir?
Safra içindeki kolesterol veya pigmentlerin zamanla katılaşmasıyla oluşan taşlardır. Safra kesesinde tek bir büyük taş olabileceği gibi, kum tanesi büyüklüğünde çok sayıda küçük taş da bulunabilir. Safra çamuru ise tam anlamıyla taşlaşmamış, yoğunlaşmış safra birikimidir; zamanla taşa dönüşebilir.
Belirtileri neler?
Safra taşlarının önemli bir kısmı hiçbir belirti vermez ve tesadüfen saptanır. Belirti verdiğinde en sık görülenler şunlardır: sağ üst karın veya sırt ile sağ omuza vuran ağrı, özellikle yağlı yemeklerden sonra şiddetlenen bulantı ve kusma, şişkinlik ve hazımsızlık hissi. Ağrı genellikle kramp tarzında gelip geçer.
Akut kolesistit nedir?
Safra taşının safra kesesi çıkış yolunu tıkamasıyla kese içinde basınç artar ve iltihap gelişir; buna akut kolesistit denir. Belirtileri safra taşı ağrısına benzer ancak daha şiddetli ve süreklidir; ateş eşlik edebilir, sağ üst karına dokunmak ağrılıdır. Akut kolesistit acil tıbbi değerlendirme gerektiren bir durumdur.
Taş veya çamur safra yoluna düşerse ne olur?
Safra kesesi taşları veya çamur zaman zaman safra kanalına geçebilir. Bu durumda safranın akışı engellenir; karın ağrısı, sarılık ve ateş bir arada ortaya çıkabilir. Taşın pankreas kanalının girişini tıkaması halinde pankreas iltihabı (pankreatit) gelişebilir. Pankreatit; orta veya üst karında sırta vuran şiddetli ağrı, bulantı ve kusmayla kendini gösterir, hastaneye yatışı gerektiren ciddi bir tablodur.
ERCP ve EUS nedir?
Safra kanalına kaçan taş veya çamur varlığında, ameliyat gerekmeksizin endoskopik yöntemle temizlik yapılabilir. ERCP (endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi) ve EUS (endoskopik ultrason) ağız yoluyla ilerletilen esnek bir aletle safra ve pankreas kanallarının görüntülendiği ve gerektiğinde kanalın ağzının genişletilerek taşın alındığı bir işlemdir. Başarıyla tamamlandığında safra akışı yeniden sağlanır. ERCP sonrasında safra kesesi genellikle aynı yatış döneminde veya kısa süre içinde cerrahi olarak alınır; aksi hâlde taş düşmesi tekrarlayabilir.
Tanısı nasıl konur?
Ultrason, safra taşı tanısında ilk ve en sık kullanılan yöntemdir. Gerektiğinde kan tetkikleri ve tomografi ile değerlendirme tamamlanır. Safra kanalı veya pankreas tutulumu düşünüldüğünde manyetik rezonans görüntüleme (MRCP) de istenebilir.
Tedavisi nasıl yapılır?
Belirti vermeyen bazı boyutlardaki taşlar takip edilebilir. Ancak küçük ve büyük taşlar, şikayete yol açan taşlar ve akut kolesistitte kesin tedavi safra kesesinin ameliyatla alınmasıdır (kolesistektomi). Ameliyat kapalı (laparoskopik veya robotik) yöntemle yapılır; küçük kesilerle girilerek safra kesesi bütünüyle çıkarılır. Safra kesesi alındıktan sonra karaciğer safrayı doğrudan ince bağırsağa iletir; bu durum sindirim işlevini kalıcı olarak bozmaz.
Ne zaman acil bir durumdur?
Sağ üst karında sürekli ve giderek artan ağrı, yüksek ateş, sarılık (gözlerde ve ciltte sararma), koyu idrar, sırta vuran şiddetli karın ağrısı gelişmesi durumunda vakit kaybetmeden acil servise başvurun. Bu bulgular taşın safra yollarına düştüğüne, ciddi bir enfeksiyona ya da pankreatite işaret edebilir.
