Kolon Kanseri
Kolon kanseri erken dönemde belirti vermeyebilir; bu nedenle düzenli tarama, poliplerin kanserleşmeden alınması ve hastalığın erken evrede yakalanması açısından büyük önem taşır.
Kolon kanseri nedir?
Kalın bağırsağın (kolonun) iç yüzeyini döşeyen hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen bir kanser türüdür. Çoğu kolon kanseri, yıllar içinde yavaş büyüyen iyi huylu poliplerden kaynaklanır. Bu süreç genellikle uzun yıllar alır; bu da tarama yöntemlerini son derece değerli kılar.
Belirtileri neler?
Erken evrede kolon kanseri çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Hastalık ilerledikçe şu belirtiler ortaya çıkabilir: dışkıda kan veya siyah renkli dışkı, dışkılama alışkanlığında değişiklik (süregelen ishal veya kabızlık), karın ağrısı ve şişkinlik, istemsiz kilo kaybı, halsizlik ve yorgunluk. Bu belirtiler başka nedenlere de bağlı olabilir; ancak herhangi biri varlığında mutlaka doktora başvurulmalıdır.
Kimler daha fazla risk taşır?
45 yaş ve üzeri olmak, ailede kolorektal kanser veya polip öyküsü bulunması, kırmızı ve işlenmiş et ağırlıklı beslenme, hareketsiz yaşam tarzı, obezite, sigara ve alkol kullanımı riski artıran başlıca etkenlerdir. İltihaplı bağırsak hastalığı (Crohn hastalığı veya ülseratif kolit) olanlarda da risk yüksektir.
Tanısı nasıl konur?
Kolonoskopi, hem tanı hem de erken müdahale açısından en değerli yöntemdir. İşlem sırasında saptanan poliplerin büyük çoğunluğu aynı seansta alınabilir. Kanser saptandığında evreleme için tomografi ve kan tetkikleri yapılır. Gerektiğinde MRI ile PET-BT görüntüleme yapılabilir.
Tarama neden önemlidir?
Kolon kanseri, erken evrede yakalandığında yüksek oranda tedavi edilebilir bir kanserdir. Belirti olmasa dahi 45 yaşından itibaren düzenli kolonoskopi yaptırmak, hem kanseri erken evrede saptamak hem de polipleri kanserleşmeden önce almak açısından kritiktir. Ailede kolorektal kanser öyküsü olanlarda taramaya daha erken yaşta başlanmalıdır.
Tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi kanserin evresine ve yerine göre planlanır. Erken evrede temel tedavi cerrahidir; tümörün bulunduğu bağırsak bölümü ve çevre lenf bezleri genellikle kapalı (laparoskopik veya robotik) yöntemle alınır. İleri evrelerde kemoterapi gerektiğinde hedefe yönelik tedaviler eklenir. Tedavi kararı, gerekli durumlarda multidisipliner tümör konseyi tarafından değerlendirilerek verilir.
Ne zaman acil bir durumdur?
Ani gelişen şiddetli karın ağrısı, karında şişlik ve gaz-dışkı çıkaramama bağırsak tıkanıklığına işaret edebilir. Bol miktarda kanlı dışkılama da acil değerlendirme gerektiren bir bulgudur. Bu durumlarda vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurun.
