Bağırsak Yapışıklıkları ve Bağırsak Tıkanıklığı
Bağırsak yapışıklıkları çoğu zaman belirti vermese de tıkanıklığa yol açtığında karın ağrısı, kusma, şişkinlik ve gaz-dışkı çıkaramama gibi acil değerlendirme gerektiren bulgulara neden olabilir.
Bağırsak yapışıklığı (adezyon) nedir?
Karın içindeki organların ve bağırsakların birbirine ya da karın duvarına yapışmasına neden olan bant şeklindeki nedbe (skar) dokularıdır. Karın içi normalde kaygan bir zarla kaplıdır ve organlar birbirinin üzerinde rahatça hareket eder; bu yüzey hasar gördüğünde iyileşme sürecinde yapışıklıklar gelişebilir.
Neden oluşur?
En sık neden geçirilmiş karın ameliyatlarıdır; açık ameliyatlardan sonra yapışıklık gelişme olasılığı daha yüksektir. Bunun dışında karın içi enfeksiyonlar (apandisit perforasyonu, pelvik iltihabi hastalık gibi), endometriozis, Crohn hastalığı ve karın bölgesine uygulanan radyoterapi de yapışıklığa yol açabilir. Yapışıklıkların çoğu hiçbir belirti vermez; ancak bir kısmı kronik karın ağrısına, kadınlarda kısırlığa ve en önemlisi bağırsak tıkanıklığına neden olabilir.
Bağırsak tıkanıklığı nedir?
Bağırsak içeriğinin ilerleyememesi durumudur. İnce bağırsak tıkanıklıklarının en sık nedeni yapışıklıklardır; bunu fıtıklar ve tümörler izler. Kalın bağırsak tıkanıklıklarında ise en sık neden kolon ve rektum tümörleridir; bu nedenle özellikle ileri yaşta ortaya çıkan tıkanıklıklarda altta yatan bir tümörün dışlanması büyük önem taşır. Bağırsağın kendi etrafında dönmesi (volvulus) de tıkanıklığın diğer bir nedenidir.
Belirtileri nelerdir?
Kramp tarzında gelip geçen karın ağrısı, bulantı ve kusma, karında şişkinlik ile gaz ve dışkı çıkaramama tipik belirtilerdir. Tıkanıklığın yeri ve derecesine göre belirtiler değişebilir; kısmi tıkanıklıklarda aralıklı şikayetler görülürken tam tıkanıklıkta tablo hızla ağırlaşır.
Ne zaman acildir?
Bağırsak tıkanıklığı her zaman ciddiye alınması gereken bir durumdur. Yapışıklık bandı bağırsağı sıkıştırıp kan akımını bozarsa (strangülasyon) bağırsak dokusu saatler içinde canlılığını yitirebilir; bu durum delinme ve karın içi enfeksiyonla sonuçlanabilen, acil ameliyat gerektiren bir tablodur. Şiddetli ve sürekli hale gelen karın ağrısı, ateş, çarpıntı ve genel durum bozukluğu uyarıcı bulgulardır ve vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.
Tanı nasıl konur?
Tanı muayene ile başlar; ayakta direkt karın grafisinde (röntgen) tıkanıklığa özgü görüntüler saptanabilir. Bilgisayarlı tomografi (BT) hem tıkanıklığın yerini ve nedenini gösterir hem de bağırsak kanlanmasının bozulup bozulmadığı hakkında değerli bilgi verir; günümüzde tanı ve tedavi kararında en önemli tetkiktir.
Tedavi nasıl planlanır?
Yapışıklığa bağlı tıkanıklıkların önemli bir kısmı ameliyatsız düzelir. Bu süreçte ağızdan beslenme durdurulur, damardan sıvı verilir ve burundan mideye ince bir hortum (nazogastrik sonda) yerleştirilerek bağırsaklar dinlendirilir. Hasta bu sırada yakından izlenir. Ameliyatsız takiple düzelmeyen, tekrarlayan veya bağırsak kanlanmasının bozulduğundan şüphelenilen durumlarda cerrahi tedavi gerekir; ameliyatta yapışıklık bantları serbestleştirilir (adezyolizis), canlılığını yitirmiş bağırsak bölümü varsa çıkarılır. Uygun hastalarda bu ameliyat laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilir.
Yapışıklıklar önlenebilir mi?
Yapışıklık oluşumunu tamamen engelleyen bir yöntem yoktur; ancak laparoskopik ve robotik cerrahi gibi minimal invaziv yöntemler, dokulara daha az travma verdikleri için açık cerrahiye kıyasla daha az yapışıklıkla ilişkilidir. Bu, kapalı yöntemlerin uzun dönemdeki önemli avantajlarından biridir.
